Առաջադրանք

1.Կարդացեք Դոլադ Բիսեթը փոքրիկ պատմությունները:
2.Փորձեք գրել նմանատիպ փոքրիկ պատմություն:

Ոզնին ու Եղևնին

Կար-չկար մի ոզնի կար, անունը Փամփլիկ։ Ծնողները նրան Փամփլիկ էին անվանել, որովհետև շա՜տ էին ուզում, որ երբ ոզնին մեծանա փամփլիկ ու փափուկ լինի։ Բայց նրանց երազանքը այդպես էլ չիրականացավ։

Տարիներ անցան, Փամփլիկը մեծացավ, բայց Փամփլիկն այդպես էլ փամփլիկ չդարձավ։ Նրա հետ ոչ ոք ընկերություն չէր անում, որովհետև վախենում էին նրա սուր ծակող փշերից և չէին նկատում նրա փխրուն ու բարի սիրտը։

Մի օր Փամփլիկը տխուր տրտում նստած էր Եղևնու տակ, և հանկարծ սկսեց լաց լինել,

— Ինչու՞ ես լալիս փոքրիկ,-հարցրեց Եղևնին։

— ինձ… ինձ ոչ ոք չի սիրում,- կմկմալով և լացակումած պատասխանեց Փամփլիկը,- ես փշոտ եմ և բոլորը վախենում են ինձանից։

— Ախխ փոքրիկս, մի ինձ նայիր, տես փշերիս խտությունը։ Մի՞ թե դու իմ մեջ հրեշ ես տեսնում փշերիս նայելով։ Դու տեսե՞լ ես, թե ի՜նչ գեղեցիկ են զարդարում ինձ ամանորին, այդ նույն գեղեցկությունը քո ներսում է, քո սրտում,- պատասխանեց Եղևնին։

Ոզնին ժպտաց ու մաքրեց խոնավ աչուկները։ Եղևնին գնահատեց Փամփլիկի ներքին գեղեցկությունը և նրան սիրեց այնպես, ինչպես որ նա կա։ Այդ օրվանից Փամփլիկն ու Եղևնին Անբաժանելի ընկերներ դարձան, իսկ գիշերը նրանց ընկերակցում էին նաև Աստղերը, որոնք անդադար բողոքում էին մայր Լուսնից, ասելով, թե Լուսինը նրանց Երկիր իջնել չի թողնում…

IIIՊԱՌԱՒԻ ԱՆԷԾՔՆ ՈՒ ԱՅԳՈՒ ՉՈՐԱՆԱԼԸ



Լուսաբացին պառաւը վեր է կենում, ձեռները դէպի երկինք տարածում ու ճառագած արեւի դէմը կանչումանիծում է.
-Ո՜վ լուսեղէն, դռներդ բաց,
Հող ու ջրի առատ Աստուած,
Դո՛ւ, որ էսքան բարիք ու փառք,
Աշխարհքն անծէր, ծովերն անտակ՝
Ստեղծել ես, փռել, լցրել,
Ո՜վ, գթառատ, քեզ եմ խնդրել.
Լսի՛ր, ծերացած խեղճ մօր անէծքին.
Էս աշխարհքից իմ որդին գնաց՝
Շրթունքը ցամաք, լեզուն չորացած,
Ու ինչպէս որդիս իր մօր գրկին
Գնա՜ց՝ կարօտ, աչքն աշխարհքին,
Նրանք էլ թող իրենց կեանքից
Կարօտ գնան լիքն աշխարհքից.
Դրախտ այգին կտրի չոր փուշ,
Իրենք գազան` չար ու ապուշ:

Պառաւն անիծում է թէ չէ, Աստծոյ հրամանով Այգին չորանում է. կանաչ տերեւը թափւում է, պտուղը փչանում, վարդը փուշ դառնում, այգեպաններն էլ կոպիտ, դաժան ու ագահ գազաններ են դառնում, փախչում են թաւուտներն ու սկսում յօշոտել իրար եւ՝ ում կարողանան:3)

* * * *

IIՊԱՌԱՒԻ ՈՐԴՈՒ ՄԱՀԸ

Արան թագաւորի քաղաքում մի աղքատ պառաւ կին է լինում. ունենում է մի մինուճար որդի: Օրերից մի օր էս պառաւի տղէն հիւանդանում է, ու սիրտը խաղող է ուզում:

— Նանի՛, ի՛նչ կը լինի՝ ինձ համար խաղող ճարես, թախանձում է մօրը:

Մէրը վեր է կենում, գնում անթառամ Այգին, որ խաղող բերի: Այգեպանները խաղող չեն տալիս:
Մօր սիրտ է, յետ չի դառնում, ասում է, թէ՝ որդիս հիւանդ է, սիրտը խաղող է ուզում, Աստծու սիրուն, մի քանի ճիթ խաղող տուէք: Այգեպանները թէ՝ այգին ջրում ենք, ժամանակ չունենք, առ էս մի ճիթ խաղողը, գնա՛: Ու այգեպաններից մէկը մի ճիթ խաղող է պոկում, շպրտում:
Ճիթն ընկնում է գետնին, բոլոր գիլաները թափւում են, դէս ու դէն ցրւում, կորչում: Պառաւը հազիւ մի քանի գիլայ հաւաքում, բերում տալիս է հիւանդ որդուն: Հիւանդն ուտում է ու թէ՝ նանի՛, էս մի քանի պտուղով սիրտս չհովացաւ. գնա՛, մի ճիթ էլ բեր: Պառաւն էլի վեր է կենումգնում: Հասնում է այգեպաններին:
Ինչքան խնդրում է, աղաչումպաղատում է, քարսիրտ այգեպանները բան չեն տալիս, դուրս են անում ու այգու դռները յետեւից փակում: Պառաւը դառն ու դատարկ յետ է գալիս: Գալիս է տեսնում՝ որդին, խաղող կանչելով, մօրն է սպասում: Էդպէս խաղող կանչելով էլ էն գիշեր պառաւի որդին մեռնում է:2)

* * * *

Հազարան հավք

Ա մաս
I
ԱՐԱՆ ԹԱԳԱՒՈՐՆ ՈՒ ԱՆՄԱՀԱԿԱՆ ԱՅԳԻՆ

Հին ժամանակներում, երբ դեռ գառն ու գէլը միշտ խաղում էին իրար մօտ, երբ գետերը կաթն ու մեղր էին հոսում, երբ ամենուրեք տիրում էր սէրն ու հանգիստն անվրդով, արեւլուսի կողմերում թագաւորում էր բարի Արան թագաւորը:

Էն երկնքի պայծառ արեւի նման ամէնքի սիրտն էլ ուրախացնում ու ջերմացնում էր Արան թագաւորը, էն գարունքուայ անձրեւի նման ամէնքի վրայ էլ հաւասար թափւում էր նրա բարութիւնը:
Էսպէս թագաւորեց երկար ժամանակ:
Երբ որ ծերացաւ, միտք արեց՝ մի էն տեսակ բան շինի, որ իրենից յետոյ բարի յիշատակ մնայ աշխարհքի երեսին: Ու եօթը ճամբի մէջտեղում շինեց Անմահական մշտադալար այգին: Անմահական այգի մի ասի՝ մի դրախտ ասա. լիքը զրնգուն աղբիւրներով ու կարկաչուն վտակներով, հազարագոյն ծաղիկներով, ամէն տեսակ երէներով ու երգող նախշուն հաւքերով: Այգու մէջ էլ այգեպաններ դրեց ու պատուիրեց, որ դուռը միշտ բաց պահեն. ով ուզի մտնի, ուտի, տանի, եկողգնացողին «չէ» չլինի:
Ու եօթը ճամփով ամէն կողմից արձակհամարձակ գալիս էին մարդիկ, լիքը այգում ուտումխմում, լիանում, անց կենումգնում:1)

* * * *

Բանահյուսություն

1 Կարդալ ,,Բանահյուսությունը և նրա ժանրերը,, ուսումնական նյութը:

Գրել.

.Ի՞նչ է բանահյությունը:

Բանահյուսությունը ժողովրդի բանավոր ստեղծագործությունն է, նրա հավաքական բանականության և հավաքական հույզի արգասիքը: Սկիզբ առնելով անհիշելի ժամանակներից, հոսանուտ գետի պես, անընդհատ նորոգվել է` իր մեջ ներառելով ժողովրդի աշխարհընկալումը, դարավոր կենսափորձն ու իմաստությունը: Բանահյուսություն, որպես հոգևոր մշակույթի կարևորագույն բնագավառ, հաստատագրված բնագրեր չճանաչող և բերնեբերան:փոխանցվող տեղեկատվությունն է:


.Ի՞նչ խմբերի է բաժանվում բանահյուսությունը։

Բանահյուսության ժանրային համակարգը ձևով բաժանվում է 3 խմբի.

1.արձակ – պատումային (հեքիաթ, աոակ, ավանդություն, զրույց),


2.չափածո-երգային (ժողովրդական վեպ, վիպական, ծիսական, քնարական երգեր),


3.բանաձևային (առած, հանելուկ, երդում, անեծք, օրհ նանք, հմայական աղոթք)։


.Ինչպե՞ս է ստեղծվում բանահյուսական նյութը:

Բանահյուսական նյութը ստեղծվում է ժողովրդի կողմից, խոսքից խոսք փոխանցելով և գրի առնվելով։


2. Համացանցից դուրս դրել առած֊ասացվածքներ։

Անխիղճ մարդի հացը երկաթ կդառնա:

3. Համացանցից դուրս գրել ժողովրդական հանելուկներ։

.Չորս եղբայր կանգնած իրար երես են նայում,
Իրար մոտ չեն գնում։
Շամախի


.Մեր տունը չորս հարսը,
Չորսն էլ մի բոյի։
Վան

.Հըզար մդան, հըզար էլլան,
Ասլան (առյուծ) — խապլան (ինծ) ուրանց դեխեն չելլան։
Թալին — Աշնակ


.Կոգոլ (անպոչ) հավ մե ոտքին կայնուկ։
Ղուկասյան — Ղազանչի
Թոփալ Հայրապետ կայներ է ոտքին։
Մուշ


.Արի՛, Գուգու՛լ, գնա՛, Գուգու՛լ,
Ոտիդ վրա խաղա, Գուգու՛լ։
Լոռի — Շնող


.Դոդոշ մուրուք պատեն կախ,
Կերթա — գիկա։
Ղուկասյան — Ղազանչի

Երկու սիլուետ։ Գրիգ

Ես Գրիգի պատմվածքների գերակշռող մասը կարդացել եմ, որը գրված էր «Հիսուսի կատուն» վերնագրով գրքում։ Պետք է խոստովանեմ, որ նրա պատմվածքներն իմ միտքն իսկապես գրավվել են։ Նրա պատմվածքները անվերջ կարդալու իմ այս անզուսպ ցանկությունը պայմանավորված է իր տագնապալի և չբացահայտված գրելաձևի հետ։ Հատկապես «Երկու սիլուետ» պատմվածքը մխրճվեց իմ ուղեղում և հասավ հոգուս լարերին։ Ես շատ եմ սիրում դետեկտիվ պատմություններ, իսկ այս պատմությունն ինքնին դետեկտիվ ժանրին էր պատկանում, այն ինձ շատ մտածելու տեղիք է տվել կարդալու ընթացքում և լարել է ուշադրությունս։ Գրիգն իր նոր գրելավոճով նոր շունչ է հաղորդում հայ գրականությանը։

Անլուրջ մանկավարժություն։ Յանուշ Կորչակ

Դու, իհարկե, ո´չ չարամիտ ես, ո´չ էլ աղմկարար: Դու բռնկուն ես և պոռթկուն: Օ՜, խոստովանում եմ` ես էլ, ես նույնպես այդպիսին եմ:
Հիշում եմ, երբ քո տարիքին էի, անվերադարձ ծանոթացա դասընկերոջս հետ, իսկ հետո տեսա, որ գործերս վատ են. անպիտան, ստախոս, ծույլ մեկն է: Ուզում եմ բաժանվել նրանից, իսկ նա կպել է, ինչպես կոկոծ: Ի՞նչ անել: Ես նրան ասում եմ. «Այսպես, այսպես, դու այսպիսին ես, անջատվիր ինձանից»: Իսկ նա ծիծաղում է և չի նեղանում: Իմ ասածը միայն կատակի է վերածում. մեկ ոտ է պահում, մեկ գլխարկս է գլխիցս հանում, մեկ էլ` հրում: Ես կարող եմ նրա հետ այլ կերպ վարվել, այնինչ նա ձյունը լցնում է օձիքիցս ներս: Աչքերիս առաջ սևացավ: Ինչ լինում է, թող լինի: Դուրս կվռնդեն դպրոցից, թող վռնդեն, Սիբիր կաքսորեն, թող աքսորեն, կախաղան, թեկուզ կախաղան: Եվ նա էր հիմարացել, և ուսուցիչը: Իսկ ես մռութին էի հասցնում, մեջքին, վզին… Ո՞վ է մեղավոր: Հիմա ես կարցերում եմ, վարքս երկուս է, իսկ տանը… Դե ծնողներիս կանչեցին:
Այդպես էլ մինչև հիմա թպրտում եմ: Իսկ ինչու՞: Բռնկուն եմ: Ոչ կին ունեմ, ոչ թոռ: Իմ ազգականներից մեկը հասարակության մեջ դիրք ունի, մյուսը թոշակ է ստանում և տնամերձ հողամասով տուն ունի: Ով մահացել է, գոնե այրի ունի, ծաղիկներ են բերում գերեզմանին, իսկ ես մենակ եմ, բոլորովին մենակ թպրտում եմ իմ այս արատով: Ես ինձ համար պատիժ մտածեցի` ապաշխարանքը: Հենց աղմուկ եմ բարձրացնում, տրամվայի պտտվող երթուղով երեք անգամ պետք է կտրեմ անցնեմ ամբողջ Վարշավան: Կամ կես օր ինձ ծխել չի կարելի:
Բայց պոռթկման ժամանակ կարելի է նաև խելացի բաներ անել, այդ դեպքում դա նույնիսկ դրական հատկանիշ է: Օրինակ` պոռթկումի պահին սեղմում ես ատամներդ ու …, կառչում ես գիտությունից: Բայց պետք է հետևես քեզ, որովհետև կռիվներին, սկանդալներինՙ մեկը կրակում է, մյուսը` խմում, բարկանում ես, գալիս է պահը, և թեկուզ հանցագործ չես, բայց անվերադարձ և անզգուշաբար ընկնում ես փորձանքի մեջ: Այո´, այո´… Ինչ-որ մեկի քարտը չի բացվում, նա սրտանց շպրտում է քարտերը և այլևս չի խաղում, իսկ մի ուրիշը ընկնում է ծուղակը և կրկնապատկում է խաղագումարը: Այո´, եղբա´յր, պետք է հետևես ինքդ քեզ:

Մի անգամ ինձ մոտ մի մայր եկավ. նա երեք տղա ուներ: Երեխաները մաքուր էին, ինչպես բյուրեղի կաթիլներ. մեկը մեկից կրակի կտոր: Եվ ի՞նչ:
Այտուցներ, մազափնջեր, հարված կերած աչքեր, կապտուկներ, աթոռներ, թանաք, իսկ հարևանները բողոքում էին: Նրանց մայրը մատներն է կոտրատում և ասում, «Օգնի~ր, հոգեբա´ն»: Շարք կանգնեցրի նրանց և հետևում եմ: Իսկ նրանք. «Այդ նա էր սկսել, իսկ ես ի’նչ, պետք է լռեի՞: Նա առաջինն էր»: Հարցնում եմ, թե շաբաթվա ընթացքում քանի անգամ են կռվել: Չգիտեն, չէին հաշվել: Այդպես ճիշտ չէ, պետք է հաշվել միավորները:
Ամենափոքր վեճը մեկ միավոր է, միջինը` երկու, ուժեղ կռիվը` երեք: Որքա՞ն է ձեզ անհրաժեշտ կիրակիից մինչև մյուս կիրակի: Գրել և հաշվել: Եթե հավաքեք տասը միավոր, նշանակում է միջին հաշվով հինգ կռիվ է եղել: Եվ ի՞նչ: Ցանկացար կռվել, բայց միանգամից մտածում ես` ո´չ, մեղք են, շաբաթը դեռ նոր է սկսվել, խնայեմ, թողնեմ կռիվները սև օրվան: Եվ ինքդ քեզ ասում ես. «Այսօր չէ: Վաղը ես նրան կմորթեմ»:

Սարսափելիորեն ուզում ես մեկին «մորթել», բայց հետաձգում ես, որովհետև գտնում ես, որ չես ուզում հաշիվը խախտել: Դու դեռ չես կռվել այս շաբաթ. չես ցանկանում զրկվել հիպոտեքից: Ահա արդեն չորեքշաբթի է, իսկ դու հինգ կռվի իրավունք ունես: Նորից. նա առաջինը սկսեց, խանգարեց, վիրավորեց, եթե ես չսկսեի, ինքն էր սկսելու, իսկ ինչո՞ւ լռել: Բայց քեզուքեզ մտածում ես. չէ՞ որ տոն օրերին ավելի հեշտ է, զբաղված են այսպես, թե այնպես, բայց, ոչինչ, բոլոր միավորները կթողնենք կիրակի օրվան: Կամ արդեն հետաձգել ես, և հանկարծ ընդհատում ես կռիվը, որ այն համարվի միջին, այլ ոչ թե խիստ: Կամ էլ հարմար է կիրակին, իսկ դու մտածում ես. «Հետո ինչ՞, ինչո՞ւ»: Հանգստանում ես, հավաքվում, կոփում ես բնավորությունդ: Եվ այդ չօգտագործված կռիվները հետձգում ես, ինչպես օրինակ, խնայողական դրամարկղում կուտակում ես անում լավ օրերի համար, իսկ ինքդ մտածում ես. «Ավելի լավ է մի անգամ կռվել այնպես, ինչպես պահանջվում է, քան երեք անգամ` մի կերպ»: Զնգզնգացնում ես այդ խնայած կռիվներդ, ինչպես գիտակցության ու ինքնատիրապետման ոսկե մանրադրամները: Ու˜խ, բերանիդ ջրերը գնում են, որքան ես դու ուզում կռվել (դու բռնկուն ես): Բայց, ո´չ, ի՞նչ իմաստ ունի: Մի օգուտ կա, որ նա կստանա, նա էլ: Բայց դու էլ կստանաս:
Երկրորդ միջոցը (իսկ առաջինը` հաշվելն էր) հայելին է:
Բանալիի օգնությամբ փակվում ես սենյակում և հայելու առաջ բեմականացնում ես երևակայության թատրոն: Ստեղծում ես վիրավորված, չար դեմք և՝ «փախի´ր, քանի չես բռնվել»: Եվ հայելու առաջ հաճույքի համար «կռիվ ես սարքում»: Եվ նայում ես: Նայում ես և օդը բռունցքներով ու ձեռքերով հարվածում: Քամի ես անում, թե չես անում, հիմար ես, թե հիմար չես: Հարվածներ, ֆինտեր, թեքումներ: Աչքերը` ինչպես ակնախոռոչներ, քիթը քրտնած, ատամները, հարվածները, ցատկերը` ինչպես էշ, էլ ուժ չկա, բայց ուզում ես, թե չէ, արդեն հանձն ես առել: Իսկ կռվից հետո ի՞նչ: Նայի´ր հայելու մեջ, դե´: Զարմացած դեմք, մի քիչ ավելի հիմար, ինչպես պարտվողինը: Ուղղվում ես, ձգվում, կոճկվում, նայում ես հետ, անճոռնի, ծիծաղելի, փքված, ցնցված: Ասացվածքն իզուր չի ասում. «Չարությունը գեղեցկության թշնամին է»:

Համեմատական դիտարկում՝ շներ և աքլորներ: Դու կռվից հետո գլուխդ ես կախում, իսկ նա՝ պոչը, դու կոճակներդ ես կորցրել կամ պատռվածքներ կան թևերիդ, դու քեզ ես թափ տալիս, խեղճ ու նիհարած, աքաղաղն էլ իրեն:
Առաջին միջոցը միավորները հաշվելն է, երկրորդը` հայելին, երրորդը`սուբլիմացիան: Քեզ չի սազում կռվել այնպես, ինչպես աղջկան է վայել: Բայց դու կարող ես կռվել որպես տղա: Նրանք խոսում են արագ, նույնպես կարմրում են, նույնպես քթերը փայլում են, աչքերը՝ նույնպես, ինչպես ակնախոռոչներ, և այլն, և այլն, իսկ վերջում. «Չեմ կռվի քեզ հետ, ոչ մի դեպքում քեզ չեմ պատասխանի»: Իսկ տղան կռվում է այլ կերպ: Այդ ուրիշը սկսում է, «Վախեցա՞ր, դե´ փորձի´ր, վախենո՞ւմ ես»: Իսկ դու հագնում ես հեգնանքի դիմակը և ատամների արանքից նետում. «Վախենում եմ, այո´, որ հետո գլխիդ հարկ կլինի ոսկե թագ դնել»:
Եվ հետո, եթե նա հարցնում է (նենգորեն տրված հարց), եթե հարցնում է. «Ուզո՞ւմ ես հոգսի տակ ընկնել»,- մի´ ասա. «Ուզում եմ»: Կամ նա կասի. «Է´յ, հոգսի տակ կընկնես», իսկ դու՝ հապա փորձի´ր: Նա հետո կասի, որ դու ինքդ խնդրեցիր, դե ինքն էլ փորձեց:
Ասում են` զայրույթի պահին պետք է լեզուն կծել: Այնքան էլ պրակտիկ միջոց չէ: Դու ուզում ես նրան փշրել, վերացնել երկրի երեսից, այնինչ դրա փոխարեն, ինչպես հիմար, սեփական լեզո՞ւդ պիտի ծամես:
Բայց մի ուրիշ միջոց էլ կա. մինչև նրան առաջին անգամ մորթելը, ասա այսպիսի մի լատինական ասացվածք՝ concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur: Կարելի է նաև մեր լեզվով ասել. «Համաձայնությունը կառուցում է, անհամաձայնությունը՝ ավիրում»: (Երեխաներն ասում են, որ լատիներենով այս առածը ավելի լավ է գործում): Ճիշտ է, բողոքում են, որ չափից ավելի երկար է, և կարելի է չհասցնել: Բայց կարելի է ուղղակի օրը երեք անգամ ուտելուց հետո կրկնել այն՝ որպես քաղցրավենիք: Փակել աչքերը և դանդաղ կամ արագ ասել՝ concordia res parvae crescunt:
Հինգերորդ միջոցը ամենակարևորն է. ուժեղ կամք: Քաշել ես սանձը, ինքը քեզ տանում է, իսկ դու չես ուզում՝ անկոտրում կամք ես դրսևորում, ինչպես սպարտացի: Ոչ աքաղաղ ես, ոչ էլ շնիկ, այլ մրրիկ: Բայց միանգամից մի´ հարձակվիր, թե չէ կբորբոքվես ու` պարտություն: Ո´չ, դու ձգտում ես նպատակիդ, հաշվում ես կռիվներդ, քայլ առ քայլ գնում ես դեպի շտկում՝ դեպի հաղթանակ:

Հետո ի՞նչ: Մարդն առանց կամքի պիժոն է, փոքրիկ բմբուլ, խամաճիկ (կցատկոտի, եթե քաշես պարանից): Մարդն առանց կամքի եղեգ է, փոշեհատիկ, կոշիկ, գլխարկ, լալկան, փչած պղպղջակ: Առանց ուժեղ կամքի նա ի՞նչ է: Բարակ տաշեղ, թել, օղացանց, կծու պաստեղ, թխվածք: Ֆուո՜ւ: Առանց կամքի գլխանոց է, կտոր, շուլալ, չամչահատիկ, երկուս, շողք, պիծակ:
Մարդն առանց ուժեղ կամքի ամենա-ամենա վեցնոցն է, մնացուկ, փոշեհատիկ, մարինացված սունկ, անտառային թռչուն, մռութը շիմշատի մեջ խրած խոճկոր, մարդն առանց կամքի փոշու շոր է, այտուց է, մետաքսե գուլպայի հանգույց, հորթի մսի սառեցրած դոնդող:
Ես գիտեմ՝դու դյուրաբորբոք ես: Ես ոչ մի խրատ էլ չեմ տալիս, չեմ սիրում մտնել ուրիշի հոգին: Դրանք ձեր ներքին խճճված գործերն են: Ես գիտեմ. կարճ ընդհատումները, դինամիտը, հանգեցնում են կռվի պայթյունի: Դուք ձեր գործերը բոլորից լավ գիտեք: Հաճախ, համենայն դեպս, հնարավոր չի լինում խուսափել կռիվներից: Բայց որ օրվա մեջ երեք անգամ բախվե՞ք, երեք որո՞տ, երեք դինամի՞տ: Դա արդեն չափից շատ է:
Ես գիտեմ` մեծերի համար ավելի հեշտ է: Նրանք ունեն դատարաններ` քաղաքացիական, շրջանային, պատվի, առևտրային, ծովային, զինվորական, կարգապահական և նույնիսկ շատ հազվադեպ՝ մենամարտերի:

Դրա համար էլ ես չեմ արգելում պատանիներին, եթե ուժերը հավասար են կամ, եթե ավելի ուժեղը չափավորում է իր հարվածը, իսկ ավելի թույլը չի իրագործում արգելված բռնելաձևեր: Եվ չի կարելի հրահրել. «Մի´ հանձնվիր, վախկո´տ, խփի´ր դրան, բռնի´ր դրան, ինչպես շանը»: Չի կարելի ուրախանալ և ծաղրել:
Երեխաները բացականչում են. «Տեսե˜ք, նրանք քաշքշում են իրար»: Ես միանգամից գալիս եմ և նայում, բայց չեմ խառնվում: Ինչու՞: Եթե մեկի ձեռքից բռնեմ, մյուսը կօգտվի դրանից և ոտքերով կհարվածի նրան, այդ դեպքում առաջինը ավելի շատ կբորբոքվի: Իսկ հետո ինչ՞: Ես նրանց «ոչ մասնագիտորեն» կբաժանեմ, իսկ նրանք հետո կվերջացնեն կռիվը մեկ այլ վայրում: Կամ էլ կվախենան, որ ես կընդհատեմ, և չեն հասցնի ավարտել, բայց շտապելու ընթացքում «գործը» կփչացնեն: Եվ իդեալական բյուրեղացված կռվի փոխարեն մենք կստանանք դեֆորմացված, աղավաղված, հակաբնական կտորտանք, հատված, կրծուկ:
Կռվում նորեկի համար ամենավախենալին է. չգիտի, չի կանխատեսում, չի կարողանում, միանգամից բռունցքով հարված է ստանում քթին: Լինում են շատ արնահոսող քթեր, փորձառու կռվարարը գիտի այդ մասին և զգուշության համար այդպիսի հարվածներից խուսափում է, իսկ նորեկը թակարդն է ընկնում: Մեծերը միանգամից ասում են. «Արյո~ւն, ավազա´կ »: Իսկ նա իրականում ավազակ չէ, ամբողջ խնդիրն ուղղակի վերոնշյալ քթերի հատկությունների մեջ է:

Ես գիտեմ` չի կարելի բռնել կոկորդից, հարվածել փորին, պտտել գլուխը, կոտրել մատները (կռվի երկրորդ փուլում ): Չի կարելի պատառոտել շորերը: Շորերը, աթոռները, սարքավորումները ընդամենը չեզոք դիտորդներ են: Բայց ճիշտ կռիվը` սկզբունքների պահպանմամբ, տեխնիկական, խորացված, կռիվը որպես այդպիսին, արժանի է հարգանքի, ուսումնասիրման և հետաքրքրության: Եվ հենց դրա համար էլ հարգանքից ելնելով` ոչ այդքան հաճախ, պետք չէ սովորական երևույթ դարձնել և գռեհկացնել: Երբեմն, բացառիկ դեպքերում, երբ հնարավոր չէ փախչել, ինչ-որ մի դատարկ բանի պատճառով:
Հենց դրա համար էլ ես մտածել եմ հինգ եղանակ: Եվ հենց ուժեղ կամքի դեպքում էլ արգելակում ես: Այո´, կամքը առյուծի ճանկ է, արծվի փետուր, բազեի թև, բայց բռունցք չէ կամքը:

Ուշադրություն
Ես կռվի կողմնակից չեմ: Բայց որպես դաստիարակ` պարտավոր եմ դրանք իմանալ: Գիտեմ: Չեմ դատապարտում: Հաշտվել եմ դրանց հետ: Ես կարող եմ այս թեմայի շուրջ ամբողջ մի ժամ, երկու ժամ խոսել: Սա արդիական թեմա է: Իսկ ի՞նչ, միայն արգելե՞լ և ուրիշ ոչի՞նչ:

Աշխատանքի կազմակերպման հմտություն: Աիդա Պետրոսյան

Հատված

Աշխատանք նախագծով

Որքան ուզում ես ասա, որ ուրիշի արածը կրկնելը, ուրիշի թևի տակ ապրելը լավ բան չէ, մեկ է, մարդը հեշտին է վազում: Հավաքվում էինք, քննարկում հաջորդ շաբաթվա անելիքները, նայում էինք ամսվա օրացույցը… էս աղջիկներն էլի նախագիծ չէին կազմում. լավագույն դեպքում գործընկեր-դաստիարակի նախագիծն էին տեղադրում բլոգներում: Որքան ակտիվանում էր նրանց գործունեությունը, ավելի ինքնավստահ էին դառնում, հաճախ էինք անդրադառնում անելիքին, օրվա կազմակերպմանը, այնքան նախագիծ ասվածի անհրաժեշտությունն ակնհայտ էր դառնում: Հիմա ուսանողների գործունեության ծավալը մեծացել է, գործունեության տեսակները շատացել: Օրը ճիշտ կազմակերպելու, ժամանակը դասավորելու, անելիքը հստակեցնելու համար նախագիծն անհրաժեշտություն է դարձել: Չեմ ասի բոլորն են
նախագիծ տեղադրում բլոգում. 2-3 հոգի դեռ գլուխ է պահում: Հավատացած եմ, որ այդ
կուլտուրան, բոլորի գործիքը կդառնա շուտով: Տեսեք Աղավնու, Նազենիի, Տաթևի,
Աստղիկի օրինակը։
Սեպտեմբերից հունվար ուսանողներն անմիջականորեն մասնակցեցին
նախակրթարաններում, կրթահամալիրում իրականացվող ստուգատեսներին,
տոներին, ծեսերին (Թթուդրիկ, Դեկտեմբերիկ)։

Առաջին ինքնուրույն նախագիծը, սկսեցին «Աղվես» երգով: Պարզապես սովորում էին
Տաթև Ստեփանյանի հետ: Երրորդ օրն այնպես ստացվեց, որ միացան նաև Նոր դպրոցի
5-րդ դասարանցիները: Դե, խաղի տուտը բացվեց, ինչպես ժողովուրդն է ասում:

Գեղարվեստ, տեխնոլոգիա. Աղվեսը` փազլ։ Աղվեսը եղավ նախակրթարանի բոլոր
խմբերում, անգամ 5 տարեկանների տոնին… Առաջին ինքնուրույն փորձը, առաջին
ոգևորությունը: Նախաձեռնեցին, մշակեցին և իրականացրին «Աղվեսագիրք», «Ճնճուղ»,
«Ամանորյա խաղեր»,«Հունվարիկ» «Ձմեռային պարտեզ»:
Ձայնագրման է պատրաստ «Ճնճղկներ» երգ-խաղը, որն առաջին անգամ է երգվում
կրթահամալիրում:
Կամաց-կամաց նախագծերն ավելի հետաքրքիր, ամբողջական են դառնում, ավելի
համարձակ: Ավելի մասնագիտական: Փորձի քսակը քիչ-քիչ լցվում է
ինքնավստահությամբ, ներքին արգելքի հաղթահարումով:

Ազատ մարդ։ Ս. Սոլովեյչիկ

Բարձրագույն արժեքը

Նախկին գաղափարախոսությունը հեռացավ ոչ թե չարանենգ մարդկանց կամքով, ինչպես երբեմն կարծում են, այլ որովհետև նրա հիմքում ուտոպիա էր՝ մի բան, որն աշխարհում չկա, չի կարող լինել: Գեղեցիկ, բայց անիրականանալի երազանք: Իրականում շատ քչերն էին հավատում դրան, այդ պատճառով էլ դաստիարակությունը մշտապես անարդյունավետ էր լինում: Պաշտոնական պրոպագանդան, որն իրականացնում էր նաև դպրոցը, շշմելու չափ չէր համապատասխանում իրական կյանքին: Հիմա իրական աշխարհ ենք վերադառնում: Ահա, թե ինչն է կարևոր. այն խորհրդային չէ, բուրժուական չէ, այն իսկական է, իրական, աշխարհ, որտեղ մարդիկ ապրում են: Լավ, թե վատ, բայց ապրում են: Յուրաքանչյուր ժողովուրդ իր պատմությունն ունի, իր ազգային բնավորությունը, իր լեզուն և իր երազանքները. յուրաքանչյուր ժողովուրդ իրենը, հատուկն ունի: Բայց ամբողջությամբ աշխարհը միասնական է, իրական: Եվ այս իրական աշխարհում սեփական արժեքներ գոյություն ունեն, յուրաքանչյուր մարդու համար սեփական բարձրագույն նպատակներ կան: Կա նաև մի բարձրագույն արժեք, որի համեմատ դասավորվում են մնացած նպատակներն ու արժեքները: Ուսուցչի, դաստիարակի, դաստիարակության համար չափազանց կարևոր է հասկանալ, թե որն է այդ բարձրագույն արժեքը: Մեր կարծիքով այդ բարձրագույն արժեքը, որի մասին մարդիկ երազում և հազարամյակներ շարունակ վիճում են, որը մարդու համար ամենադժվար ընկալելին է, ազատությունն է:

Հարցնում են` հիմա ինչպիսի՞ մարդ դաստիարակենք: Պատասխանում ենք՝ ազատ մարդ:

Ի՞նչ է ազատությունը

Այս հարցին պատասխանելու համար հարյուրավոր գրքեր են գրվել, և դա հասկանալի է. ազատությունն անվերջ հասկացություն է: Այն մարդու բարձրագույն հասկացությունների թվին է պատկանում և սկզբունքորեն չի կարող ճշգրիտ սահմանում ունենալ: Անվերջը չի կարելի սահմանել բառերով: Նա բառերից բարձր է: Քանի մարդիկ ապրում են, նրանք ձգտելու են հասկանալ, թե ինչ է ազատությունը, և ձգտելու են դրան: Աշխարհում ոչ մի տեղ իրական սոցիալական ազատություն չկա, յուրաքանչյուր մարդու համար տնտեսական ազատություն նույնպես, ըստ ամենայնի, չկա. բայց հսկայական թվով ազատ մարդիկ կան:

Դա ինչպե՞ս կարող է պատահել: «Ազատություն» բառի մեջ միմյանցից խիստ տարբերվող երկու հասկացություն է պարունակվում: Ըստ էության բոլորովին տարբեր երկու բաների մասին է խոսքը: Փիլիսոփաները, վերլուծելով այս դժվար բառը, եկել են այն եզրակացության, որ կա «ազատությունից»՝ ինչ-որ արտաքին պարտադրանքից և ճնշումից ազատություն, և կա «ազատություն –համար»՝ մարդու ներքին ազատությունը ինքնիրագործման համար: Ինչպես արդեն ասվեց, արտաքին ազատությունը բացարձակ չի լինում: Բայց ներքին ազատությունը կարող անսահման լինել նույնիսկ ամենածանր կյանքի դեպքում: Մանկավարժության մեջ վաղուց է քննարկվում ազատ դաստիարակությունը: Այդ ուղղությանը հարող ուսուցիչները փորձում են դպրոցում երեխային արտաքին ազատություն տալ:

Մենք խոսում ենք մյուս՝ ներքին ազատության մասին, որը ցանկացած պայմանների դեպքում հասանելի է մարդուն, որի համար հատուկ դպրոցներ ստեղծելու անհրաժեշտություն չկա: Ներքին ազատությունն արտաքին ազատությունից ամուր կապված չէ: Ամենաազատ պետության մեջ կարող են լինել կախված, անազատ մարդիկ: Ամենաանազատ պետության մեջ, որտեղ բոլորն են այս կամ այն կերպ ճնշվում, կարող են լինել ազատ մարդիկ: Այսպիսով, ազատ մարդ դաստիարակելը երբեք շուտ չէ և երբեք ուշ չէ: Ազատ մարդիկ պետք է դաստիարակենք ոչ այն պատճառով, որ մեր հասարակությունն ազատություն է ձեռք բերել, դա վիճելի հարց է, այլ այն պատճառով, որ ներքին ազատությունը պետք է հենց մեր սանին՝ ինչ հասարակության մեջ էլ ապրի:

Ազատ մարդը ներքուստ ազատ մարդն է: Ինչպես բոլոր մարդիկ, արտաքուստ նա կախված է հասարակությունից: Բայց ներքուստ նա անկախ է: Հասարակությունը կարող է արտաքին ազատություն ձեռք բերել (ճնշումներից), բայց ազատ դառնալ կարող է միայն այն ժամանակ, երբ մարդկանց մեծ մասը ներքուստ ազատ լինի: Մեր կարծիքով, հենց սա էլ պետք է լինի դաստիարակության նպատակը՝ մարդու ներքին ազատությունը: Ներքուստ ազատ մարդիկ դաստիարակելով՝ մենք ամենամեծ օգուտն ենք տալիս և՛ մեր սաներին, և՛ ազատության ձգտող մեր երկրին: Այստեղ ոչ մի նոր բան չկա. նայե՛ք լավագույն ուսուցիչներին, հիշե՛ք ձեր ամենալավ ուսուցիչներին. նրանք բոլորը ջանում էին ազատ մարդիկ դաստիարակել, դրա համար էլ հիշվում են: Ներքուստ ազատ մարդկանց վրա է հենվում և նրանցով է զարգանում աշխարհը:

Ի՞նչ է ներքին ազատությունը

Ներքին ազատությունը նույնքան հակասական է, ինչքան ազատությունն ընդհանրապես: Ներքուստ ազատ մարդը, ազատ անհատը ինչ-որ տեղ ազատ է, ինչ-որ տեղ՝ ոչ: Ինչի՞ց է ազատ ներքուստ ազատ մարդը: Նախ և առաջ՝ մարդկանց ու կյանքի նկատմամբ վախից: Սովորական հասարակական կարծիքից: Նա անկախ է ամբոխից: Ազատ է մտածողության կարծրատիպերից. ունակ է իր, սեփական հայացքն ունենալու: Ազատ է նախապաշարումներից: Ազատ է նախանձից, շահամոլությունից, իր սեփական ագրեսիվ նկրտումներից: Կարելի է ասել՝ նրա մեջ մարդկայինն է ազատ: Ազատ մարդուն հեշտ է ճանաչելը. նա հասարակ պահվածք ունի, ինքնատիպ է մտածում, երբեք չի ցուցաբերում ո՛չ ստրկամտություն, ո՛չ վրդովվեցնող հանդգնություն: Նա գնահատում է յուրաքանչյուրի ազատությունը: Նա իր ազատությամբ չի գոռոզանում, ամեն գնով ազատության չի ձգտում, չի պայքարում սեփական ազատության համար. դա մշտապես ունի: Դա նրան տրված է հավերժ օգտագործման: Նա ազատության համար չի ապրում, այլ ազատ է ապրում: Նա թեթև մարդ է, նրա հետ հեշտ է, նա լի է կենսական շնչառությամբ:

Յուրաքանչյուրս հանդիպել է ազատ մարդկանց: Նրանց միշտ սիրում են: Բայց կա մի բան, որից իրապես ազատ մարդն ազատ չէ: Շատ կարևոր է սա հասկանալը: Ինչի՞ց ազատ չէ ազատ մարդը: Խղճից:

Ի՞նչ է խիղճը

Եթե չհասկանանք, թե ինչ է խիղճը, ապա չենք հասկանա նաև ներքուստ ազատ մարդուն: Առանց խղճի ազատությունը կեղծ ազատություն է, դա ծանրագույն կախվածության տեսակներից է: Կարծես թե ազատ, բայց անխիղճ մարդն իր նկրտումների գերին է, կյանքի հանգամանքների ստրուկը, և իր արտաքին ազատությունը նա ի չարն է գործադրում: Այդպիսի մարդուն կարելի է ցանկացած անուն տալ, բայց ոչ ազատ: Ազատությունը հասարակական գիտակցության մեջ ընկալվում է որպես բարություն:

Ուշադրությո՛ւն դարձրեք մի կարևոր առանձնահատկության. այստեղ չի ասվում՝ ազատ չէ իր խղճից, ինչպես սովորաբար ասում են: Որովհետև իր խիղճ չի լինում. Խիղճը և՛ սեփական է, և՛ ընդհանուր: Խիղճն այն ընդհանուրն է, որը յուրաքանչյուրի մեջ առանձին կա: Խիղճն այն է, որ միավորում է մարդկանց: Խիղճը այն ճշմարտությունն է, որը մարդկանց միջև և յուրաքանչյուր մարդու մեջ է ապրում: Նա միակն է բոլորի համար, այն ընկալում ենք լեզվի միջոցով, դաստիարակության հետ, միմյանց հետ շփվելով: Պետք չէ հարցնել, թե ինչ է ճշմարտությունը. ազատության նման, դա էլ հնարավոր չէ բառերով արտահայտել: Բայց այն զգում ենք արդարության զգացողությամբ, ինչը յուրաքանչյուրս զգում է, երբ կյանքը ճիշտ է ընթանում: Եվ յուրաքանչյուրը տառապում է, երբ արդարությունը խախտվում է, երբ ճշմարտությունն է ոտնահարվում: Խիղճը՝ խիստ ներքին, բայց միաժամանակ հասարակական զգացողություն, մեզ ասում է, թե որտեղ է ճշմարտությունը, և որտեղ` սուտը: Խիղճը մարդուն ստիպում է կառչել ճշմարտությանը, այսինքն՝ ճշմարտությամբ, արդարացի ապրել: Ազատ մարդը խստորեն ենթարկվում է խղճին, բայց միայն նրան:

Ուսուցիչը, որի նպատակը ազատ մարդու դաստիարակությունն է, պետք է պահպանի արդարության զգացողությունը: Կրթության համար սա է գլխավորը: Ոչ մի դաստիարակություն էլ չկա: Դաստիարակության համար ոչ մի պետպատվեր հարկավոր չէ: Դաստիարակության նպատակը մեկն է բոլոր ժամանակների համար` մարդու ներքին ազատությունը, ազատությունը ճշմարտության համար:

Ազատ երեխա

Ներքուստ ազատ մարդու դաստիարակությունն սկսվում է մանկությունից: Ներքին ազատությունը բնածին նվեր է, հատուկ տաղանդ, որը կարելի մարել, ինչպես և ցանկացած տաղանդ, բայց կարելի է նաև զարգացնել: Յուրաքանչյուր մարդ այս կամ այն չափով օժտված է այդ տաղանդով, ինչպես յուրաքանչյուրը խիղճ ունի. բայց մարդը կամ լսում է նրան և ձգտում խղճով ապրել, կամ այն խլացվում է կյանքի հանգամանքներով ու դաստիարակությամբ:

Նպատակը՝ ազատ մարդու դաստիարակությունն է որոշում երեխաների հետ շփվելու բոլոր ձևերը, միջոցներն ու մեթոդները: Եթե երեխան չի ճնշվում և սովորում է խղճով ապրել, ինքնաբերաբար ձեռք է բերում կենցաղային և հասարակական բոլոր կարողությունները, որոնց մասին այդքան շատ է խոսվում դաստիարակության տեսություններում:

Մեր կարծիքով, ներքին ազատության, որն առանց մեզ էլ կա երեխայի մեջ, զարգացումը, պահպանումն ու պաշտպանությունն է դաստիարակությունը:

Բայց երեխաները լինում են ինքնակամ, կամակոր, ագրեսիվ: Շատ մեծահասակների, ծնողների և ուսուցիչների թվում է, թե երեխաներին ազատություն տալը վտանգավոր է: Այստեղով է անցնում ջրբաժանը դաստիարակության երկու մոտեցումների միջև:

Նա, ով ազատ երեխա է ցանկանում մեծացնել, նրան ընդունում է այնպիսին, ինչպիսին կա. նրան սիրում է ազատագրող սիրով: Նա երեխային հավատում է, և այդ հավատը նրան օգնում է համբերատար լինել: Նա, ով ազատության մասին չի մտածում, վախենում է դրանից, երեխային չի հավատում, նա անպայման ճնշում է երեխայի ոգին և դրանով ոչնչացնում, լռեցնում է նրա խիղճը։ Երեխայի նկատմամբ նրա սերը դառնում է ճնշող:

Այդպիսի անազատ դաստիարակությունն է հասարակությանը տալիս վատ մարդիկ: Առանց ազատության բոլոր նպատակները, նույնիսկ եթե դրանք շատ բարձր են թվում, դառնում են կեղծ և մարդկանց համար վտանգավոր:

Ազատ ուսուցիչ

Ազատ մեծանալու համար երեխան մանկությունից սկսած իր կողքին պետք է տեսնի ազատ մարդկանց և ամենից առաջ՝ ազատ ուսուցչի: Քանի որ ներքին ազատությունը հասարակությունից ուղղակի կախված չէ, միայն մի ուսուցիչը կարող է խիստ ազդել երեխայի մեջ թաքնված ազատության տաղանդի վրա, ինչպես պատահում է երաժշտական, մարզական, գեղարվեստական տաղանդների հետ:

Ազատ մարդ կարող է դաստիարակել մեզանից յուրաքանչյուրը, ամեն առանձին ուսուցիչ: Ահա այն դաշտը, որտեղ մեկն էլ զինվոր է, որտեղ մեկը կարող է ամեն ինչ անել: Որովհետև երեխաները ձգտում են դեպի ազատ մարդիկ, վստահում են նրանց, հիանում են նրանցով, շնորհակալ են նրանց: Դպրոցում ինչ էլ պատահի, նեքուստ ազատ ուսուցիչը կարող է հաղթող դուրս գալ: Ազատ ուսուցիչը երեխային ընդունում է որպես իրեն հավասար մարդու: Հենց դրանով նա իր շուրջը ստեղծում է մթնոլորտ, միայն որտեղ կարող է աճել ազատ մարդը։ Հնարավոր է՝ նա երեխային միայն մի կում ազատություն է տալիս և դրանով փրկում նրան, սովորեցնում գնահատել ազատությունը, ցույց է տալիս, որ հնարավոր է ապրել որպես ազատ մարդ:

Ազատ դպրոց

Ուսուցչի համար շատ հեշտ է ազատ մարդու դաստիարակության ուղղությամբ առաջին քայլն անել, հեշտ է ազատության նկատմամբ սեփական տաղանդը ցուցաբերել, եթե աշխատում է ազատ դպրոցում:

Ազատ դպրոցում ազատ երեխաներ են և ազատ ուսուցիչներ: Աշխարհում այդպիսի դպրոցներն այնքան էլ շատ չեն, բայց կան, և դա նշանակում է, որ այդ երազանքն իրականացնելի է: Ազատ դպրոցում կարևորն այն չէ, որ երեխաներին թույլատրում են անել այն ամենը, ինչ ցանկանան, կարգ ու կանոնից ազատելը չէ, այլ ուսուցչական ազատ ոգին, ինքնուրույնությունը, հարգանքը ուսուցչի նկատմամբ:

Աշխահում շատ կան խիստ դպրոցներ՝ ավանդական կարգ ու կանոնով, այնուամենայնիվ հենց այդ դպրոցներն են աշխարհին տալիս ամենաարժեքավոր մարդկանց: Քանի որ այդ դպրոցներում աշխատում են ազատ, տաղանդավոր, ազնիվ ուսուցիչներ, որոնք իրենց գործի նվիրյալներն են, և այդ պատճառով դպրոցում խրախուսվում է արդարության ոգին: Բայց այդպիսի ավտորիտար դպրոցներում բոլորն ազատ մարդիկ չեն դառնում: Որոշ երեխաների՝ թույլերի ազատության դաղանդը լռեցվում է, դպրոցը նրանց կոտրում է:

Իսկապես ազատ դպրոցն այն է, ուր երեխաներն ուրախությամբ են գնում, որտեղ յուրաքանչյուր դասի ընթացքում է ազատություն տիրում: Երեխաները հենց այդպիսի դպրոցում են գտնում կյանքի իմաստը: Նրանք սովորում են ազատ մտածել, ազատ դրսևորվել, ազատ ապրել և գնահատել ազատությունը՝ իրենց և յուրաքանչյուրի:

Ազատների դաստիարակության ճանապարհը

Ազատությունը և՛ նպատակն է, և ճանապարհը: Ուսուցչի համար կարևոր է բռնել այդ ճանապարհն ու քայլել՝ առանց շատ շեղումների:

Ազատության տանող ճանապարհը շատ դժվար է, այն առանց սխալների չես անցնի, բայց պետք է նպատակասլաց լինել: Ազատ մարդ դաստիարակողի առաջին հարցն է` արդյո՞ք երեխաներին չեմ ճնշում: Եթե նրանց ինչ-որ բան եմ պարտադրում, ապա հանուն ինչի՞: Ինձ թվում է՝ նրանց օգուտի համար, բայց արդյո՞ք չեմ սպանում մանկական ազատության տաղանդը: Իմ առջև դասարան է, և պարապմունք անցկացնելու համար կարիք ունեմ որոշակի կարգապահության, բայց արդյո՞ք չեմ կոտրում երեխային՝ ձգտելով նրան ենթարկել ընդհանուր կարգապահությանը:

Հնարավոր է, որ ամեն մի ուսուցիչ չկարողանա այս հարցերի պատասխանները գտնել, բայց կարևոր է, որ յուրաքանչյուրն այս հարցերը ինքն իրեն տա: Ազատությունը մեռնում է այն պահին, երբ հայտնվում է վախը: Հնարավոր է, որ ազատ մարդ դաստիարակելու ճանապարհը վախից ամբողջովին ազատվելն է:

Ուսուցիչը երեխաներից չի վախենում, բայց և երեխաներն էլ ուսուցչից չեն վախենում, և ազատությունն ինքն իրեն դասարան է գալիս: Վախից ազատագրվելը դպրոցում ազատության տանող ճանապարհի առաջին քայլն է: Մնում է ավելացնել, որ ազատ մարդը միշտ գեղեցիկ է: Ուսուցչի երազանքը հոգեպես գեղեցիկ, հպարտ մարդկանց դաստիարակությունը չէ՞:

Յանուշ Կորչակ: «Չկան երեխաներ, կան մարդիկ»

Քննարկել պատվիրանները:

Հուլիսի 22-ին ծնվել է մանկավարժ, բժիշկ, գրող, լրագրող, հասարակական գործիչ Յանուշ Կորչակը:

Նա առաջինն է նախաձեռնել «Երեխաների իրավունքների համաձայնագրի» ստեղծումը, որը 1989թ. ընդունվել է Միավորված Ազգերի կազմակերպության կողմից։ Գրել է «Փողոցի երեխաներ», «Մոսկին, Իոսկիոն և Սրուլին», «Մաթիուշ առաջին թագավորը» վիպակները, «Խելագարների սենատ» պիեսը, զրույցներ, հոդվածներ և այլն: Կորչակի դաստիարակչական համակարգի գլխավոր սկզբունքները շարադրված են «Ինչպես սիրել երեխային» գրքում:

Զոհվել է 1942թ.-ին՝ Տրեբլինկայի գազախցում՝ իր 200 սաների հետ: Կյանքի վերջին օրերին Կորչակն իր օրագրում գրի է առել հետևյալ տողերը. «Ես ոչ մեկին չարը չեմ կամենում: Չեմ կարող: Չգիտեմ` դա ինչպես է արվում»:

Յանուշ Կորչակը իր մանկավարժական գործունեության արդյունքում մշակել է 10 պատվիրան, որոնք անհրաժեշտ են ծնողներին` երեխաների դաստիարակությունը ճիշտ կազմակերպելու համար:

10 պատվիրան ծնողներին

1.Մի՛ ակնկալիր, որ երեխադ կլինի այնպիսին, ինչպիսին դու ես կամ ինչպիսին դու ուզում ես: Օգնի՛ր նրան դառնալ ոչ թե քեզ նման, այլ՝ իր:


2.Մի՛ պահանջիր երեխայից վարձահատույց լինել ամեն ինչի համար, ինչ դու տվել ես նրան: Դու կյանք ես տվել նրան, ինչպե՞ս կարող է նա վարձատրել քեզ: Նա կյանք կտա մեկ ուրիշի, այս ուրիշը՝ երրորդին. սա երախտագիտության անշրջելի օրենքն է:


3.Մի՛ թափիր քո վիրավորանքները երեխայի վրա, որպեսզի ծեր տարիքում գլխիդ չտաս, քանի որ՝ ինչ ցանես, այն կհնձես:


4.Մի՛ նայիր նրա խնդիրներին վերևից: Կյանքը յուրաքանչյուրին տրվում է իր ուժերի չափով, վստահ եղիր, որ նրա համար էլ պակաս դժվար չէ, գուցե՝ ավելի ծանր է, քանի որ նա փորձ չունի:


5.Մի՛ նվաստացրու:


6.Մի՛ մոռացիր, որ մարդու ամենակարևոր հանդիպումները հանդիպումներն են երեխաների հետ: Ավելի ուշադիր եղիր նրանց նկատմամբ, մենք երբեք չենք կարող իմանալ՝ ում ենք հանդիպում երեխայի մեջ:


7.Մի՛ տանջիր ինքդ քեզ, եթե ինչ-որ բան չես կարող անել երեխայիդ համար: Տանջվիր, եթե կարող ես, բայց չես անում: Հիշիր, որ երեխայի համար բավարար արված չէ, քանի դեռ ամեն ինչ արված չէ:


8.Երեխան բռնակալ չէ, որը տիրում է քո ողջ կյանքը, նա միայն մարմնի և արյան պտուղ չէ: Նա այն թանկ սափորն է, որ Կյանքը տվել է քեզ, նրա մեջ պահպանի՛ ր և զարգացրո՛ ւ ստեղծագործական կրակը: Այն մոր ու հոր ազատագրված սերն է. պետք է աճեցնել ոչ թե սեփական երեխան, այլ՝ պահ տրված հոգին:


9.Կարողացի՛ր սիրել ուրիշի երեխային: Երբեք ուրիշին մի՛ արա այն, ինչը չես ուզենա, որ անեն քո երեխային:


10.Սիրի՛ր քո երեխային ինչպիսին որ կա` անտաղանդ, ձախորդ, հասուն: Ուրախացիր, երբ շփվում ես նրա հետ, քանի որ երեխան տոն է, քանի դեռ քեզ հետ է:

Создайте свой веб-сайт на WordPress.com
Начало работы